FİRMAMIZDAN HABERLER
  • Turlarımız
    Turlarımız ile ilgili bilgileri turlar bölümünden edinebilirsiniz...
  • Web Sitemiz Açılmıştır...
    Firmamızın kurumsal web sitesi yayına girmiştir... Kurumumuz ile ilgili duyuruları, gelişmeleri ve hizmetlerimizi web sitemizden takip edebilir ve bizimle iletişime geçebilirsiniz.



 
E-Bülten Üyeliğine Kaydolmak İçin Aşağıdaki Formu Doldurunuz.







DÖVİZ KURLARI
  Alış Satış
3.6595 3.6661
3.2228 3.2442


HAVA DURUMU
ANKARA








Safranbolunun Adları

Mimari eserleri nedeniyle güncellik kazanan Safranbolu üzerine son zamanlarda yayinlanan bazi yazilarda, "Safranbolu" adinin kökeni, hiçbir belgeye dayanmayan yanlis bazi tahminlerle açiklanmaga çalisilmaktadir. Bunlardan biri de "Safranbolu" adinin "Sophranopolis" veya "Zagfranpolis" ten türemis olabilecegi görüsüdür. Kesinlikle yanlis olan bu görüsün kaynagi, Ahmet Gökoglu'nun arkeolojik açidan degerli, ancak tarih açisindan pek çok yanlisla dolu "Paphlagoniar" adli eseridir. Bu eserinde yazar safranbolu' nun adindan sözederken aynen, "Safranbolu belki "Sofrano' nun sehri" manasina gelen "Sophranopolis" ten neset etmis, belki de "Zagfran sehri" manasina gelen "Zagfranpolis" ten çikmistir. Eski adi kesin olarak bilinmemekle beraber kadim bir iskan yeri oldugu muhakkaktir." Demektedir. Yazarinin bile bir ihtimal olarak ortaya attigi bu iddianin kaynak kubul edilmesinin yanlisligi ortadadir. Ilerdeki açiklamalardan anlasilacagi üzere safranbolu adi kente Türklerce verilen ilk ad olmayip çok sonralari ortaya çikmistir ve ilk biçimi "Zagfiran - Borlu" dur. Yani kelimenin sonundaki "bolu" ekinin yunancada "Kent" anlamina gelen "polis" kelimesiyle ilgisi yoktur.

Safranbolu ilçe merkezi Türkleri'in yerlesmesinden sonra pek çok ad degistirmistir. Bu degisikliklerin zaman zaman tarihçileri bile yanilttigi görülmektedir. Özellikle Safranbolu' nun adlarindan biri olan "Borlu" ile "bolu" ilinin adi karistirilmaktadir. Degisikliklerin hepsinde ayni kalan, "Borglu" (ya da Burglu, Borgulu) ve "Borlu" asamalarindan geçerek "bolu" biçimini alan kelimedir. Bu kelimenin ortaya çikisi ve tarih içinde gelisimi hakkinda ilerde açiklama yapilacaktir. Safranbolu' ya Türklerce verilen adlar bilinmekle birlikte kentin Türkler' den önceki adlari konusunda, biri disinida yeterli bilgi yoktur. Kesinlikle bilinen tek adi "Dadybra" dir.

THEODORAPOLIS : Sihhatinden emin olmadigimiz kaynaklarda Safranbolu' nun Türkler' den önceki ilk adinin bu oldugu belirtilmektedir. Rivayete göre kent Theodora adinda bir Iyon Prensesi tarafindan kuruldugu için "Theodora'nin kenti" anlaminda bu adi almistir. Ayni rivayetler Theodora'nin mezarinin, Kalealti semtindeki Tekkeüstü mevkii oldugunu belirtmektedirler. Bu adi ihtiyatla kaydediyoruz.

GERMIA veya THEODORIOS : Baska bir kaynakta kente Türkler' den önce bu adlarin verilmis olabilecegi belirtilmektedir. Bu adlari da ihtiyatla kaydediyoruz.

DADYBRA (Dadibra okunacak) : Safranbolu' nun Türkler' den önceki, kesinlikle bildigimiz adi budur. Charles Texier' ye göre bu ad M.Ö. 21. Yildan beri kullanilmaktadir.

ZALIFRE : Türkler Safranbolu kalesini aldiktan sonra "Dadybra" kelimesini bu kiliga sokarak kenti bu adla anmislardir. Daha sonra baska adlar da görülmekle birlikte, Yazicizade' nin Selcukname' sinden bu adin 14. Yüzyil baslarinda henüz kullanilmakta oldugunu ögrenmekteyiz.
BORGLU (ya da BURGLU, BORGULU) : Safranbolu' ya Türkler' in verdigi adlar arasinda degismeyen ve harf düsmeleriyle bugüne kadar gelen ad budur. Bu ad, zamanla bir kisim harfleri düserek en sonunda "bolu" biçimine dönüsmüs ve "Safran" bitkisinin adiyla birleserek kentin bugünkü adi ortaya çikmistir. Bu harf düsmelerini metinlerden somut olarak izleyebilemekteyiz. "Borglu" adina bizim rastladagimiz metinler, Selçuklu tarihi yazari Yazicizade' nin Selçukname' si Safranbolu Ticaret ve Sanayi Odasi' nin risalesi, Prof Osman Turan' in sözünü ettigi bir anonim selçukname ve çagdas tarihçilerin Yazicizade' ye atif yapan eserleridir.

Yazicizade, Candaroglu Beyi I. Süleyman pasa' nin Safranbolu' yu alisini "Borglu kalesini, ozamanda zalifre derlerdi, aldi." Sözleriyle anlatmaktadir. Yazicizade' den alinti yaptigi anlasilan Safranbolu Ticaret ve Sanayi Odasi' nin risalesinde bu cümle aynen geçmektedir. Prof. Osman Turan ise, anonim Selçuknamede geçen "Borgulu" adini her ne kadar Isparta' nin Uluborlu ilçesinin adi olarak yorumlamakta ise de bu mümkün degildir. Zira burada sözü edilen 'Borgulu' Kastamonu'ya yakin bir yerdir ki, bu da ayni adi tasiyan safranbolu' dan baskasi olamaz. "Borglu" adinin geçtigi metinlerde sözü edilen olaylarin tarihlerinden bu adim 13, ve 14. Yüzyillarda kullanilmakta oldugu sonucu çikmaktadir. Ancak Prof. Osman Turan' in bir baska kaydindan bu adin 1250 yillarinda harf düsmesiyle "Borglu" adinin ortaya çikisinin çok daha eski bir tarihte olmasi gerekir. Borglu (ya da Burglu, Borgulu) adinin "lu" eki Türkçe olup, bu ek atildiktan sonra geride, Hint-Avrupa dillerinde "kale" anlamina gelen kelimelerle benzerlik gösteren "Borg, Burg, Borgu' kelimeleri kalmaktadir. Gerçekten Cermen dillerinde "kale" anlamina gelen "Burg" kelimesi italyancaya ayni anlamda "Borgo" biçiminde girmistir. Diger Hint - Avrupa dillerinde buna yakin anlamda benzer kelimeler mevcuttur. Fransizcada "borurg" kasaba; ingilizcede (Iskoç sivesinde) "burgh" sato, hisar; farsçada "borc" kale anlamlarina gelmektedir.
Bu noktada akla gelen en yakin ihtimal, arapça "kal' a" kelimesinini henüz yayginlasmadigi ilk fetihler ya da Haçli seferleri sirasinda Iranlilar, Venedik ve Ceneviz kolonileri veya haçlilar yoluyla türkçeye, Hint - Avrupa dillerinde "kale" anlamina gelen bir kelimenin girdigi ve Türkler' in, kalesi bulunan yerleri "kaleli kent" anlaminda "Borglu, Borgolu, Burglu" biçiminde adlandirdiklari; daha sonra da bu adin kentin adi haline geldigidir.

Kelimenin kökü disinda bu varsayimi güçlendirecek baska veriler de vardir. Bu dönemde italyancadan türkçeye, gemicilikle ilgili çok sayida kelime girmistir. Türklerden önce çevresine egemen bir müstahkem mevki durumunda olan Safranbolu' nun ise kalesi vardir ve bu kale, halki yüzyillarca derinden etkilemistir. Su hususa da dikkat edilmelidir. "Borglu" ve daha sonra "Borlu" kelimeleri kisaltma olarak tek baslarina da kullanilmakla birlikte kaynaklarda ve belgelerde genellik "Zalifre - Borlu' (75), 'Tarakli - Borlu' ve 'Zagfiran - Borlu' biçiminde, önlerine ikinci bir ad takilarak kullanimaktadirlar. Bu da birinci adin kente, ikinci adin kaleye verilen ad oldugu ihtimaline güçlülük kazandirmaktadir. Bastaki ad pratikte bir baska ise daha yaramakta ve Safranbolu' nun adinin, o dönemde ayni adi tasiyan baska kentlerin adlariyla karistirilmasini önlemektedir. Belki de buna özellikle dikkat edilmistir.

Bu veriler karsisinda "Borglu" kelimesinin ad olarak önce kaleye verildigini, daha sonra da kentin adi haline geldigini ve önüne "Zagfiran" kelimesinin getirildigi dönemde "kale" nin stratejik önemi kalmamakla birlikte bir gelenek ve hatira olarak "Borlu" kelimesinin korundugunu kabul etmek yanlis olmayacaktir.

BORLU : "Borglu" kelimesindeki "g" harfinin düsmesiyle ortaya çikmistir. Türkçede harf düsmesi çok sik görülen bir olaydir. Nitekim "Borlu" kelimesindeki "r" harfinin düsmesini de devlek salnamelerinde somut olarak izleyebilmekteyiz.

"Borlu" adina ait rastladigimiz en eski kaydin M.S. 1250 yillarina ait oldugu yukarda belirtilmisti. Halkin elindeki 19.yüzyil ortalarina ait sened-i hakanilerde de bu ada rastlanmaktadir. Hatta, 1897 (Hicri. 1313) tarihli, Sultan II. Abdülhamit' in tugrasini tasiyan bir fermanda Safranbolu' dan "Tarakli - Borlu kazasi", fermanda adi geçen Gazi Süleyman Pasa medresesi müderrisinden de "Borlu' lu mehmet Hilmi' diye sözedilmektedir. Anlasilacagi üzere kent, "Tarakli - borlu" yaninda kisaca "borlu" olarak da anilmistir.

TARAKLI-BORLU : Kent Osmanli yönetimne geçtikten sonra "Borlu" adinin önüne "Tarakli" kelimesi getirilerek daha çok bu adla anilmistir. Bunun nedenini safranbolu' nun, ayni adi tasiyan Isparta' nin "Uluborlu" ilçesiyle karistirilmamasi oldugunu sanmaktayiz. Nitekim, muhtamelen ayni amaçla bu kentin adinin basina da "Ulu" kelimesi getirilmistir. "Tarakli" adi hakkinda ayrica bilgi verilecektir.
Tarakli-Borlu adi 14.yüzyil ortalarindan 1871 yilina kadar resmen kullanilmistir. ilk olarak 1871 yili devlet salnamesinde "Tarakli - Borlu" adini artik kullanilmadigi görülmektedir. Ancak, yukarda belirtildigi üzere bazi resmi belgelerde bu ad daha sonraki yillarda da kullanilmistir.

TARAKLI : Tarakli-Borlu adini kisaltilmis biçimi olarak bu ada da gerek metinlerde, gerekse resmi yazismalarda rastlanmaktadir.


"Tarakli" adi büyük bir Türk toplulugununu adi olup bugün Özbekistan' da bu topluluga mensup Türler yasamaktadir. 16. Yüzyilda Safranbolu yöresinde dolasan göçebe çemaatlara "Yörükan-i Tarakli" veya "Yörükan-i Tarakli - Borlu" adi verilmektedir. Tarakli topluluguna bagli bazi çemaatlarin kastamonu' ya kadar uzandiklari, bu kentte Tarkli Sultan adinda, toplulugun ulularindan oldugu belli olan bir kisinin türbesinin bulunmasindan anlasilmaktadir.  ZAGFIRAN-BORLU : Safranbolu' nun bugünkü adini ilk biçimi budur. Bu adda geleneksel "Borlu" kelimesi korunmus, asiretçiligin unutulmasiyla artik hatira degeri kalmayan "Tarakli" adi yerine ise, bir zamanlar Safranbolu' da bol miktarda tarimi yapilan "Safran - Zagfiran" bitkisini adi konulmustur.


Içinde "Zagfira - Borlu" adinin geçtigi, bizim rastladigimiz en eski metin 1749 yilina aittir. Bu metinde "Zagfiran - Borlu" ve "Borlu" adlarinin her ikisi de kullanilmaktadir. Bu yillarda Safranbolu' nun resmi adi henüz Tarakli - Borlu oldugundan "Zagfiran - Borlu" adinin kente bu tarihlerde önce halk arasinda verildigi tahmin edilebilir. 19.yüzyil baslarinda ise gerek belgelerde, gerekse kaynaklarda daha çok "Zagfiran - Borlu" kullanilmakta ve bazan da "Zagfiran - Borlunam-i diger Tarakli - Borlu" denilmektedir. Bu ifadeden de "Zagfiran - Borlu" adinin henüz yeterince yayginlasmadigi ve bilmeyenlere tanitma amacinin güdüldügü anlasilmaktadir.

ZAGFIRANBOLU: Ilk olarak 1856 (H. 1273) yili devlet salnamesinde kentin adi bu biçimde yazilmakta ve "Borlu" kelimesinin, 'r' harfinin düsmesiyle "bolu" biçimine dönüsmesi somut olarak görülmektedir. Ancak 1871 (H.1288) yili kastamonu Vilayeti salnamesinde hala "Zagfiran - Borlu" olarak yazildigi görülmektedir.


ZAGFIRAN-BENDERLI : 1867 yil (H. 1284) yili devlet salnamesinde kentin adinin "Zagfiran - Benderli" olara degistirildigini görüyoruz. Bu ad üç yil kadar kullanildiktan sonra tutunmadigi veya tepki dogurdugu için kaldirilarak eski ada dönülmüstür.
Geleneksel "Borlu" adinin yerine geçen "Benderle" adi, o dönemde yörede çok etkin bir ayan ailesinin adidir. Kente bu ad, Safranbolu Viransehir sancaginin ikinci kez merkezi oldugunda verilmis ve 1870 yili idari reformuyla sancak lagvedilerek Safranbolu kaza statüsünde kastamonu merkez sancagina baglandiginda terkedilmistir.
ZAGFRANBOLU : Daha sonraki yillarda "Zagfiran" kelimesindeki "i" harfi düserek kent bu biçimde adlandirilmistir. Yeni harflere geçinceye kadar, eski harflerle bu biçimde yazilmistir.  ZAFRANBOLU : Kentin adi yeni harflerle önce bu biçimde yazilmistir. Bu imla 1940 yillarina kadar devam etmistir. SAFRANBOLU : 1940 yillarindan sonra kentin adi bugünkü biçimini almistir. 


Fotoğrafların tüm hakları ve sorumluluğu fotoğraf sahiplerine aittir. Fotoğrafların izin alınmadan kopyalanması ve kullanılması 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Yasasına göre suçtur.
Batuta Turizm ©2011 Ana Sayfa   -   Hakkımızda   -   Foto Galeri   -   Videolar   -   Basından   -   Ziyaretçi Defteri   -   Safranbolu   -   İletişim